Đổi mới mô hình tăng trưởng gắn với tái cơ cấu nền kinh tế trong giai đoạn mới

Thực trạng cấu trúc thị trường tài chính tại Việt Nam hiện nay cho thấy sự mất cân đối nhất định giữa các cấu phần của thị trường. Bài viết phân tích thực trạng cấu trúc thị trường tài chính Việt Nam, trên cơ sở đó đưa ra các khuyến nghị chính sách để cơ cấu lại thị trường tài chính với đối tượng chính là hệ thống ngân hàng thương mại và các tổ chức tài chính, hướng tới mục tiêu phát triển thị trường tài chính cân bằng, giảm thiểu áp lực cung ứng vốn cho nền kinh tế lên hệ thống ngân hàng.

Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân có ý nghĩa rất quan trọng, tạo bước chuyển tích cực về nhận thức và chính sách, khẳng định vai trò của khu vực tư nhân trong nền kinh tế quốc gia. Nghị quyết đặt trọng tâm vào việc hoàn thiện thể chế, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, bảo đảm quyền tự do kinh doanh và tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận các nguồn lực, đồng thời thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và tăng cường liên kết giữa các doanh nghiệp. Việc triển khai đồng bộ các chủ trương, chính sách theo tinh thần Nghị quyết số 68- NQ/TW đang từng bước tháo gỡ những điểm nghẽn, khơi dậy niềm tin và tạo động lực mới cho sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân trong giai đoạn tới.

Trong bối cảnh Việt Nam bước vào “Kỷ nguyên vươn mình” với yêu cầu tăng trưởng nhanh và bền vững hơn, khu vực doanh nghiệp nhà nước đứng trước áp lực phải tái cấu trúc toàn diện để tiếp tục khẳng định vai trò nòng cốt trong nền kinh tế. Trên cơ sở đánh giá thực trạng cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước giai đoạn 2021-2025, bài viết nhận diện những hạn chế, điểm nghẽn mang tính hệ thống, từ đó đề xuất các định hướng và giải pháp mang tính đột phá theo tinh thần Nghị quyết số 79-NQ/ TW của Bộ Chính trị và Nghị quyết số 29/NQ-CP của Chính phủ, hướng tới xây dựng khu vực doanh nghiệp nhà nước thực sự trở thành lực lượng dẫn dắt, có năng lực cạnh tranh cao trong nền kinh tế hiện đại đến năm 2030.

Tài chính và đầu tư là nền tảng cốt lõi, đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế, giúp huy động, phân bổ nguồn lực hiệu quả, ổn định vĩ mô và thúc đẩy tăng trưởng bền vững. Tài chính và đầu tư thúc đẩy sản xuất, tạo công ăn việc làm, nâng cao cơ sở hạ tầng, và tăng cường năng lực cạnh tranh quốc gia. Kinh nghiệm quốc tế và thực tiễn 40 năm Đổi mới đất nước cho thấy, tài chính và đầu tư là động lực chính, không thể thiếu và có vai trò quyết định sự thành công để xây dựng một nền kinh tế tự chủ, thịnh vượng và bền vững.

Nghiên cứu này phân tích yêu cầu và thực trạng chuyển dịch ngành kinh tế của Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và cạnh tranh công nghệ toàn cầu gia tăng, trong bối cảnh thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Kết quả cho thấy, mặc dù Việt Nam đã đạt một số chuyển biến tích cực nhưng các ngành kinh tế số như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và sản xuất thông minh chưa phát huy đầy đủ vai trò là động lực tăng trưởng kinh tế. Nghiên cứu đề xuất nhóm giải pháp trọng tâm về điều phối chính sách tích hợp, đầu tư công dẫn dắt, tài chính chuyển đổi, nâng cao năng lực hấp thụ công nghệ và xây dựng hệ thống chỉ tiêu giám sát kết quả chuyển dịch ngành.

XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam, theo đó: đến năm 2030, Việt Nam trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao, hiện thực hoá tầm nhìn đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao. Cũng trong văn kiện này, Đảng đã đưa ra 8 nội dung quan trọng triển khai quyết sách, trong đó, khẳng định cần phải phát huy đầy đủ chức năng, vai trò của các khu vực kinh tế: Kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong ổn định vĩ mô, các cân đối lớn, định hướng chiến lược và dẫn dắt; Kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế, khuyến khích doanh nghiệp trong nước lớn mạnh, có năng lực cạnh tranh quốc tế, đưa tri thức và công nghệ vào sản xuất, kinh doanh; Kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài giữa vai trò hỗ trợ quan trọng. Bài viết, dựa trên cơ sở này, đã đưa ra các luận cứ khẳng định vai trò, chức năng của các khu vực kinh tế chính và các nội dung cần nhân mạnh nhằm phát huy tốt vai trò và chức năng của các khu vực kinh tế này.

2025 là năm cuối cùng của kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2021-2025, đồng thời là năm ghi nhận quy mô vốn đầu tư công lớn nhất trong cả giai đoạn. Bước sang năm 2026, tổng kế hoạch vốn đầu tư công nguồn ngân sách nhà nước tiếp tục tăng mạnh, đạt hơn 995 nghìn tỷ đồng theo quyết định giao kế hoạch của Thủ tướng Chính phủ. Điều này cho thấy, quyết tâm của Chính phủ trong việc sử dụng đầu tư công như một “đòn bẩy” chiến lược, tạo không gian phát triển mới, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng từ 10% trở lên trong năm 2026. Tuy nhiên, đi cùng với quy mô vốn lớn là áp lực giải ngân rất cao. Nếu không kịp thời tháo gỡ các vướng mắc về thể chế, thủ tục, giải phóng mặt bằng, nguồn cung vật liệu và tổ chức bộ máy, thì đầu tư công khó có thể phát huy đầy đủ vai trò “vốn mồi” dẫn dắt các nguồn lực xã hội. Do vậy, bên cạnh những kết quả tích cực, vẫn còn nhiều điểm nghẽn cần tiếp tục được tháo gỡ một cách căn cơ, đồng bộ và quyết liệt hơn trong thời gian tới.

Triển khai Nghị quyết số 07-NQ/TW ngày 18/11/2016 của Bộ Chính trị về chủ trương, giải pháp cơ cấu lại ngân sách nhà nước, quản lý nợ công, việc cơ cấu lại ngân sách nhà nước, quản lý nợ công đã đạt nhiều kết quả tích cực, tạo dư địa quan trọng trong phòng chống dịch COVID-19, phục hồi kinh tế trong giai đoạn 2021-2025. Tuy nhiên, việc hiện thực hóa các chủ trương của Đảng, Nhà nước về tăng trưởng kinh tế 02 con số, đưa đất nước vào kỷ nguyên vươn mình, giàu mạnh trong bối cảnh thế giới biến động mạnh, xung đột địa chính trị, thương mại gia tăng, căng thẳng vũ trang leo thang, thiên tai, dịch bệnh, biến đổi khí hậu phức tạp, khó lường, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tiếp tục cơ cấu lại ngân sách nhà nước, quản lý nợ công. Do đó, cần triển khai đồng bộ các giải pháp cơ cấu lại ngân sách nhà nước, quản lý nợ công, góp phần thực hiện cao nhất mục tiêu bứt phá tăng trưởng kinh tế, đồng thời phải cải thiện dư địa, chủ động ứng phó với các cú sốc trong và ngoài nước, bảo đảm giữ vững các cân đối lớn về tài chính, góp phần ổn định vĩ mô, phát triển bền vững đất nước trong giai đoạn tới.

Bước vào giai đoạn phát triển mới, Việt Nam đứng trước ngưỡng chuyển đổi có tính bản lề. Mô hình tăng trưởng dựa chủ yếu vào mở rộng vốn, lao động giá rẻ và khai thác lợi thế chi phí thấp đang dần tới hạn. Trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị gia tăng, tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu và yêu cầu chuyển đổi xanh, chuyển đổi số ngày càng khắt khe, vấn đề đặt ra về xác lập một mô hình tăng trưởng mới trở nên cấp bách. Mô hình tăng trưởng mới của Việt Nam phải dựa vào năng suất, đổi mới sáng tạo, khoa học công nghệ và phát triển bền vững, lấy khu vực kinh tế tư nhân làm động lực quan trọng, hội nhập sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, đồng thời bảo đảm công bằng xã hội. Điều này đòi hỏi phải có một thể chế chất lượng, khơi dậy và hỗ trợ mạnh mẽ cho các động lực tăng trưởng mới.

Cơ cấu lại nền kinh tế là cốt lõi để chuyển đổi mô hình tăng trưởng tại Việt Nam từ chiều rộng (dựa vào vốn, lao động giá rẻ, tài nguyên) sang chiều sâu (dựa trên năng suất, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo). Quá trình này giúp nâng cao năng suất nhân tố tổng hợp (TFP), tăng sức cạnh tranh quốc gia và thúc đẩy phát triển bền vững. Bài viết này đánh giá những kết quả chính của thực hiện cơ cấu lại nền kinh tế, đổi mới mô hình tăng trưởng giai đoạn 2021 - 2025 gắn với thực hiện Nghị quyết số 31/2021/QH15 ngày 12/11/2021 của Quốc hội và đề xuất các giải pháp định hướng cơ cấu lại nền kinh tế giai đoạn 2026 - 2030 trong bối cảnh mới hiện nay.