Huy động tài chính xanh hướng tới mục tiêu phát triển bền vững

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đang chuyển dịch mạnh mẽ với sự phát triển không ngừng của công nghệ số, chuyển đổi số đã trở thành một trong những yếu tố quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững. Tuy nhiên, sự phát triển này không chỉ đơn thuần dừng lại ở khía cạnh kinh tế mà còn đặt ra yêu cầu phải gắn kết chặt chẽ với tăng trưởng xanh - hướng đi bền vững nhấn mạnh việc huy động nguồn lực để tăng trưởng kinh tế đồng thời bảo vệ môi trường và sử dụng hiệu quả tài nguyên. Với vai trò là cầu nối giữa công nghệ và phát triển bền vững, chuyển đổi số có thể sẽ mang lại nhiều cơ hội nhưng cũng không ít thách thức trong việc thúc đẩy tăng trưởng xanh tại các quốc gia ASEAN.

Chuyển đổi năng lượng xanh đã trở thành xu thế toàn cầu mang tính bắt buộc, gắn liền với mục tiêu Net Zero và yêu cầu cạnh tranh trong chuỗi cung ứng quốc tế. Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam chiếm gần 98% tổng số doanh nghiệp và đóng góp quan trọng vào GDP, việc làm và sản xuất - vừa đối diện nhiều rào cản về vốn, công nghệ và quản trị, vừa nắm giữ cơ hội lớn để tạo ra sự thay đổi mang tính hệ thống. Tuy nhiên, doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể tận dụng các giải pháp khả thi, như: điện mặt trời áp mái, hợp đồng mua bán điện trực tiếp (PPA) và các biện pháp tiết kiệm năng lượng để giảm chi phí, nâng cao năng lực cạnh tranh, đồng thời đáp ứng yêu cầu ESG và hội nhập sâu hơn vào thị trường quốc tế. Bài viết này phân tích xu hướng năng lượng xanh trên thế giới, những rào cản, thách thức của doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam trong quá trình tiếp cận năng lượng sạch, từ đó gợi mở các định hướng giải pháp phù hợp với điều kiện thực tiễn.

Việt Nam đang trong tiến trình thực hiện cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050. Quá trình chuyển dịch sang mô hình tăng trưởng carbon thấp tạo ra khoảng trống đầu tư lớn mà nguồn lực nội tại chưa thể đáp ứng. Bài viết này phân tích cấu trúc nhu cầu vốn dựa trên dữ liệu từ Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC 2022) và các báo cáo quốc tế để xác định vai trò của tài chính khí hậu quốc tế đối với từng lĩnh vực kinh tế. Kết quả nghiên cứu chỉ ra sự phân hóa sâu sắc về mức độ phụ thuộc vào nguồn vốn ngoại. Nông nghiệp và công nghiệp có nhu cầu tỷ lệ vốn quốc tế trên vốn tự lực cao nhất, phản ánh nhu cầu cấp thiết về công nghệ và hỗ trợ kỹ thuật. Lĩnh vực năng lượng thâm dụng vốn lớn nhất, đòi hỏi tới 76% phần vốn tăng thêm từ quốc tế. Ngược lại, lĩnh vực lâm nghiệp thể hiện khả năng tự chủ cao. Trên cơ sở đó, viết đề xuất chuyển dịch chiến lược từ thu hút vốn dàn trải sang phân bổ dựa trên hiệu quả đòn bẩy, ưu tiên cho các lĩnh vực phụ thuộc công nghệ; áp dụng tài chính hỗn hợp cho lĩnh vực năng lượng; đồng thời minh bạch hóa danh mục xanh để cải thiện môi trường đầu tư.

Bài viết nghiên cứu mối quan hệ giữa các chỉ số tài chính và lượng khí thải carbon của các doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam. Sử dụng phương pháp định lượng với dữ liệu bảng của 170 doanh nghiệp giai đoạn 2016–2024 (tổng cộng 1.530 quan sát) cho thấy, khả năng sinh lời (đại diện bởi ROA/ROE) có tác động ngược chiều đến phát thải carbon - doanh nghiệp lợi nhuận cao thường phát thải ít hơn.

Trong bối cảnh thị trường carbon toàn cầu mở rộng nhanh và các quốc gia tăng cường liên kết quốc tế nhằm thực hiện các cam kết khí hậu, Việt Nam đang từng bước xây dựng hệ thống giao dịch phát thải (ETS) hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng “0”. Bài viết đánh giá khả năng tích hợp và liên kết quốc tế của ETS Việt Nam dưới góc độ khung pháp lý hiện hành. Kết quả cho thấy, Việt Nam đã hình thành nền tảng tương đối đầy đủ thông qua Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 và các văn bản dưới luật, đồng thời bảo đảm tương thích với Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (UNFCCC) và Thỏa thuận Paris. Tuy nhiên, các khoảng trống vẫn tồn tại về cơ chế liên kết cụ thể và giải quyết tranh chấp phát thải xuyên biên giới,... nghiên cứu đề xuất một số giải pháp liên quan.

Bài viết tập trung phân tích vai trò của Nhà nước Việt Nam trong quá trình xây dựng và vận hành thị trường carbon, trên cơ sở tham khảo kinh nghiệm quốc tế, đối chiếu với khung pháp lý và chính sách hiện hành trong nước. Qua đó, bài viết đưa ra những kiến nghị nhằm nâng cao hiệu lực và hiệu quả quản lý nhà nước, đảm bảo thị trường carbon thực sự trở thành công cụ then chốt để Việt Nam đạt được mục tiêu phát triển bền vững và thực hiện cam kết Net Zero vào năm 2050.

Trong những năm qua, dư nợ tín dụng xanh tại Việt Nam tăng nhanh nhưng tỷ trọng trong tổng dư nợ còn khiêm tốn. Một số rào cản chủ yếu đã được chỉ ra như: thiếu dữ liệu và công cụ đánh giá rủi ro môi trường; năng lực của doanh nghiệp trong thực hiện 3 trụ cột ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) còn hạn chế và sự phụ thuộc lớn vào kênh tín dụng ngân hàng. Trên cơ sở làm rõ thực trạng này, bài viết đề xuất các nhóm giải pháp nhằm hoàn thiện khung chính sách, nâng cao năng lực hệ thống ngân hàng, hỗ trợ doanh nghiệp, phát triển thị trường vốn xanh và xây dựng hạ tầng dữ liệu xanh quốc gia, nhằm mở rộng quy mô và nâng cao chất lượng dòng vốn xanh phục vụ mục tiêu tăng trưởng bền vững.

Bài viết phân tích kinh nghiệm phát triển các mô hình kinh tế xanh ở một số quốc gia nhằm gợi mở chính sách về chuyển đổi xanh cho Việt Nam. Kết quả cho thấy, một điểm chung của các quốc gia là hướng đến phát triển bền vững ở cả 3 chiều và được lồng ghép với nhau gồm: kinh tế, xã hội và môi trường. Từ đó, bài viết gợi mở một số vấn đề cho việc chuyển đổi xanh ở Việt Nam như sau: Đánh giá được những tác động cộng gộp và sự đánh đổi lợi ích của phát triển xanh; Kết hợp mục tiêu tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường; Lồng ghép các chính sách tài khóa phục vụ tăng trưởng xanh với các chương trình giảm nghèo.