Kiến tạo không gian phát triển mới cho kinh tế tập thể

Hợp tác xã nông nghiệp giữ vai trò quan trọng trong quá trình cơ cấu lại ngành Nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững. Mặc dù, thời gian qua Nhà nước đã ban hành nhiều chính sách và văn bản pháp lý nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của hợp tác xã nông nghiệp, song hiệu quả hoạt động của nhiều hợp tác xã vẫn còn hạn chế, trong đó công tác kế toán chưa được tổ chức một cách khoa học, đồng bộ và hiệu quả là một nguyên nhân quan trọng. Thực trạng này làm giảm tính minh bạch tài chính và hạn chế hiệu quả quản trị, điều hành của hợp tác xã. Trên cơ sở phân tích thực trạng tổ chức công tác kế toán tại các hợp tác xã nông nghiệp ở Việt Nam, bài viết chỉ ra những tồn tại chủ yếu và đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả tổ chức công tác kế toán, qua đó góp phần hoàn thiện năng lực quản lý tài chính và nâng cao hiệu quả hoạt động của hợp tác xã nông nghiệp trong bối cảnh mới.

Bài viết nghiên cứu vai trò của Quỹ tín dụng nhân dân - một loại hình hợp tác xã lĩnh vực ngân hàng - trong phát triển kinh tế hộ gia đình nông thôn tại Việt Nam. Trên cơ sở tiếp cận lý luận về tài chính nông thôn và kinh tế hộ, nghiên cứu chỉ ra rằng, Quỹ tín dụng nhân dân là kênh cung ứng vốn chính thức quan trọng, góp phần cải thiện khả năng tiếp cận tín dụng, hỗ trợ mở rộng sản xuất, đa dạng hóa sinh kế và hạn chế tín dụng phi chính thức ở nông thôn. Tuy nhiên, hoạt động của Quỹ tín dụng nhân dân còn chịu ràng buộc bởi hạn chế về quy mô vốn, năng lực quản trị và yêu cầu chuyển đổi số trong bối cảnh khung pháp lý mới. Từ đó, bài viết đề xuất một số hàm ý chính sách nhằm nâng cao hiệu quả và phát huy vai trò của Quỹ tín dụng nhân dân trong phát triển kinh tế hộ gia đình nông thôn theo hướng bền vững.

Kinh tế tập thể với nòng cốt là các hợp tác xã tiếp tục được Đảng và Nhà nước xác định là một thành phần kinh tế quan trọng trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, có vai trò gắn kết các chủ thể kinh tế nhỏ lẻ, nâng cao hiệu quả sản xuất, góp phần bảo đảm an sinh xã hội và phát triển bền vững. Trong giai đoạn 2021-2025 khu vực kinh tế tập thể ở nước ta đã có những chuyển biến tích cực cả về số lượng và chất lượng. Tuy nhiên, khu vực kinh tế tập thể giai đoạn 2021-2025 phát triển chưa đạt như kỳ vọng, đặc biệt là về quy mô thành viên, số lượng tổ hợp tác. Bước sang năm mới 2026, năm đầu tiên của Kế hoạch 5 năm 2026-2030, bài viết phân tích thực trạng phát triển kinh tế tập thể giai đoạn 2021-2025 và đề xuất một số định hướng và giải pháp phát triển kinh tế tập thể cho giai đoạn 2026-2030.

Trong giai đoạn 2021-2025, dựa vào mục tiêu phát triển, điều kiện ngân sách và nhu cầu hỗ trợ, năng lực của các hợp tác xã, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chương trình hỗ trợ phát triển kinh tế tập thể, hợp tác xã giai đoạn 2021-2025 (Quyết định số 1804/QĐ-TTg ngày 13/11/2020). Chương trình đã đóng góp tích cực cho sự phát triển của khu vực kinh tế tập thể, hợp tác xã trong thời gian qua; tuy nhiên, quá trình triển khai Chương trình vẫn bộc lộ một số tồn tại, hạn chế. Trên cơ sở phân tích tình hình triển khai thực hiện Chương trình hỗ trợ phát triển kinh tế tập thể, hợp tác xã giai đoạn 20212025, bài viết làm rõ các kết quả đạt được, những hạn chế và tồn tại chủ yếu; đồng thời đề xuất định hướng hoàn thiện chính sách hỗ trợ, phát triển kinh tế tập thể trong Chương trình tổng thể phát triển kinh tế tập thể giai đoạn 2026-2030.

Trong bối cảnh phát triển bền vững trở thành xu thế tất yếu trên toàn cầu, an sinh xã hội đã trở thành một trụ cột quan trọng trong chiến lược phát triển bền vững của các quốc gia. Thực tiễn tại nhiều nước trên thế giới cho thấy, các hợp tác xã đóng vai trò ngày càng quan trọng trong việc đảm bảo việc làm, tăng thu nhập, phân phối phúc lợi và thúc đẩy sự bình đẳng xã hội. Nghiên cứu này phân tích vai trò của hợp tác xã đối với an sinh xã hội tại một số quốc gia: Đức, Canada (Quebec), Hàn Quốc, từ đó rút ra một số hàm ý cho Việt Nam.

Kinh tế tập thể tiêu biểu là khu vực hợp tác xã được xem là trụ cột của nền kinh tế nhiều nước, đóng vai trò quan trọng trong cơ cấu kinh tế quốc gia và là công cụ quan trọng để nâng cao đời sống nông dân, giảm nghèo bền vững. Tại Việt Nam, trong các năm gần đây, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách mang tính định hướng nhằm thúc đẩy kinh tế tập thể, tuy vậy, việc phát triển kinh tế tập thể, hợp tác xã vẫn gặp khó khăn về vốn, tín dụng và cơ chế vận hành. Trong bối cảnh đó, nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế về chính sách tài chính hỗ trợ phát triển kinh tế tập thể là rất cần thiết để rút ra bài học kinh nghiệm phù hợp cho Việt Nam.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng, suy thoái tài nguyên thiên nhiên, phát triển nông nghiệp hữu cơ không chỉ góp phần nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm nông nghiệp mà còn tạo sinh kế bền vững cho người dân nông thôn Việt Nam. Trong tiến trình này, hợp tác xã (HTX) nông nghiệp hữu cơ giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc tổ chức sản xuất, liên kết nông hộ, áp dụng quy trình kỹ thuật thống nhất và kết nối thị trường theo chuỗi giá trị. Trên cơ sở kế thừa các lý luận và kết quả nghiên cứu thực tiễn về phát triển hợp tác xã nông nghiệp hữu cơ giai đoạn 2015-2024, bài viết phân tích vai trò, thực trạng và những thách thức đối với hợp tác xã nông nghiệp hữu cơ trong bối cảnh mới, từ đó, đề xuất hệ thống giải pháp chính sách nhằm thúc đẩy phát triển hợp tác xã nông nghiệp hữu cơ tại Việt Nam theo hướng hiệu quả, bền vững.

Nghiên cứu phân tích quá trình phát triển mô hình hợp tác xã kiểu mới tại Việt Nam trong giai đoạn 2020-2025, gắn với bối cảnh chuyển tiếp từ Luật Hợp tác xã 2012 sang Luật Hợp tác xã 2023 và yêu cầu đổi mới khu vực kinh tế tập thể trong nền kinh tế thị trường. Trên cơ sở phân tích tài liệu thứ cấp, kết hợp phương pháp phân tích hệ thống và so sánh, bài viết làm rõ những đặc trưng kinh tế và quản trị của hợp tác xã kiểu mới, đánh giá thực trạng phát triển, hiệu quả hoạt động cũng như các rào cản mang tính hệ thống đối với khu vực này. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất một số khuyến nghị chính sách trọng tâm nhằm hoàn thiện thể chế, tháo gỡ rào cản về vốn và đất đai, nâng cao năng lực quản trị và thúc đẩy liên kết, sáp nhập hợp tác xã, qua đó nâng cao hiệu quả và sức cạnh tranh của khu vực kinh tế tập thể trong giai đoạn phát triển mới.

Thực tế ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số trong khu vực kinh tế hợp tác xã nông nghiệp giai đoạn vừa qua đã tăng trưởng tích cực; bộc lộ tiềm năng đáng kể trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động, năng lực quản trị và khả năng tham gia thị trường của các hợp tác xã nông nghiệp. Đặc biệt, Nghị quyết số 20-NQ/TW đã xác định các mục tiêu cụ thể đến năm 2030, theo đó cả nước phấn đấu có khoảng 45.000 hợp tác xã với 8 triệu thành viên, trong đó ít nhất 50% hợp tác xã tham gia vào các chuỗi giá trị. Điều này mang lại nhiều cơ hội nhưng cũng chứa đựng những thách thức cho khu vực kinh tế hợp tác xã nông nghiệp. Nghiên cứu này tiến hành đánh giá tổng thể một số điểm nổi bật của quá trình ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số trong khu vực kinh tế hợp tác xã nông nghiệp ở Việt Nam giai đoạn 2022-2024. Trên cơ sở phân tích thực trạng triển khai, những kết quả đạt được, cũng như các cơ hội và thách thức đặt ra, nghiên cứu đề xuất một số triển vọng và định hướng nhằm thúc đẩy ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số trong khu vực kinh tế hợp tác xã nông nghiệp trong thời gian tới.